تغذيه پس از زايمان

بعد از وضع حمل تمام خانم‌ها تمايل دارند که به وزن قبل از حاملگي خود برگردند و نگران هستند که اين مورد چه مدت طول خواهد کشيد؟
بلافاصله بعد از زايمان به دنبال تخليه محتويات رحم و خونريزي طبيعي حدود 5 تا 6 کيلوگرم، وزن کاهش مي‌‌يابد. در طول 6 هفته اول بعد از زايمان 2 تا 3 کيلوگرم ديگر وزن کاهش پيدا مي‌‌کند که اين کاهش وزن به علت از دست دادن مايع از طريق ادرار است. اکثر خانم‌ها در طي 6 ماه بعد از زايمان به وزن قبل از حاملگي خود مي‌‌رسند. از عواملي که بر روند کاهش وزن بعد از زايمان تاثير دارند: حاملگي اول،‌ شيردهي، برگشت زود هنگام به کار خارج از خانه و … مي‌‌باشند. در طي 6 هفته اول بعد از زايمان نبايد محدوديت انرژي داشته باشيد. زيرا بدن نيازمند است تا آنچه در زمان تولد نوزاد ازدست رفته است بازيابد و نياز کودک تامين شود. در انجام کارهاي منزل کمک کرده و احتمالا کار خود را شروع کنيد. تغذيه با شير مادر به طور معجزه‌آسا باعث کاهش وزن نمي‌‌شود ولي به کاهش وزن کمک مي‌‌کند. خانمي که زايمان کرده است در واقع مسئول تغذيه خود و نوزادش مي‌‌باشد، پس بايد رژيم غذايي خود را با دقت انتخاب کند. رژيم بعد از زايمان بايد با دقت دوران بارداري رعايت شود. خوردن همه مواد مانند حبوبات و دانه‌هاي مغذي، ميوه‌هاي تازه، سبزيجات و غذاهايي که پروتئين و کلسيم و آهن را به فراواني فراهم مي‌‌کنند بايد مورد توجه قرارگيرد. متخصصان و کارشناسان در بحث‌هاي پرستاري مادران توصيه به اضافه کردن انرژي به ميزان 500 کالري در روز را دارند. به طور متوسط اکثر زنان شيرده روزانه 2700 کالري انرژي نياز دارند. خوردن کمتر از 1800 کالري در روز منجر به کاهش توليد شير و ضعف مي‌‌شود. در اين دوران، شيردهي و آزاد شدن اکسي توسين هورمون آزاد شده از هيپوفيز باعث مي‌‌شود که مادر احساس تشنگي بيشتري بکند. به همين دليل مادر در اين دوران بيشتر از بقيه مواقع آب مي‌‌نوشد و اگر چه که تاثير زيادي در تامين شير ندارد ولي دانشکده متخصصين زنان و مامايي آمريکا نوشيدن حداقل 8 تا 12 ليوان آب در روز را به مادران توصيه مي‌‌کند.   مواد غذايي که مادر مي‌‌خورد و مي‌‌نوشد بر روي شيردهي تاثير مي‌‌گذارد. بنابراين نظارت بر غذاي مادر درواقع نظارت بر غذاي کودک است. بطوريکه اگر مادر غذاي نامناسب مصرف کند، نوزاد در واقع با رفتارش مادر را متوجه مي‌‌سازد. مانند گريه‌کردن، خواب کم، بي‌قراري و… همچنين مادر بايد در مورد مصرف غذاهاي آلرژي‌زا دقت کافي داشته باشد، زيرا نوزاد به يک سري از مواد غذايي که مادر مي‌‌خورد حساس بوده و پاسخ آن را به صورت علايم پوستي نشان مي‌‌دهد. مصرف بعضي از غذاها توسط مادر باعث قولنج معمولي در نوزاد مي‌‌شود. از جمله کلم و شير گاو. مادران در اين دوران بايد همانند دوران بارداري ميزان آهن دريافتي را کنترل کنند، هر چند که در دوران بارداري تمام ويتامين‌ها و مواد لازم را به طور کامل دريافت کرده باشند. مادر در اين دوران به طور معمول قرص آهن را براي تامين آهن مورد نياز خود و نوزادش مصرف مي‌‌کند. بسياري از خانم‌ها ذخاير آهن خود را طي زايمان‌هاي مکرر به ميزان قابل توجهي از دست مي‌‌دهند. بنابراين مادران بايد در اين دوران از نظر ذخاير آهن کنترل شوند. البته اين نکته قابل توجه است که اين مواد کمکي مانند ويتامين‌ها نبايد جايگزين يک رژيم غذايي خوب شوند.
مادران با رعايت رژيم غذايي متنوع و مناسب سلامت خود و نوزاد خود را تضمين مي‌‌کنند. با توجه به اين که در اين دوران هر هفته در حدود نيم تا يک کيلوگرم وزن مادر کاهش مي‌‌يابد، رژيم غذايي کم‌چرب به همراه ورزش‌هاي مناسب در اين روند تاثير بسزايي دارند. ولي بايد توجه داشت که کاهش سريع وزن مادر به عنوان يک خطر براي نوزاد است، زيرا اين عمل باعث مي‌‌شود سم معمولي که در چربي‌هاي بدن ذخيره شده است را به جريان خون رها کند و ميزان مواد سمي يا آلوده‌کننده در شير بالا رود.
يکي از راه‌هايي که باعث مي‌‌شود وزن مادر به طور منظم کاهش يابد و هيچ گونه خطري هم براي نوزاد ندارد، شيردهي مي‌باشد. مادراني که نوزاد خود را شير مي‌دهند،800 کالري بيشتر از مادراني که شيردهي نمي‌‌کنند انرژي مصرف مي‌‌کنند. مادران محترم بايد توجه داشته باشند که حداقل در 6 هفته اول بعد از زايمان حتي نبايد به فکر کاهش وزن باشند، زيرا محدود کردن آنچه شما در هفته‌هاي اول زايمان مي‌‌خوريد باعث کاهش توليد شير مي‌‌شود. مصرف مواد غذايي که پر از فيبر هستند مانند ميوه‌ها و سبزي‌ها قسمت اصلي رژيم غذايي اين دوران محسوب مي‌‌شوند حتي بيشتر از زمان بارداري. از مزاياي اين مواد غذايي فيبردار، تامين حرکات دودي روده‌ها است که براي درمان يبوست و هموروئيد بواسير مفيد مي‌‌باشد.   هرگز خيلي زود به فکر بارداري مجدد نباشيد. شما بايد ذخاير مواد مغذي بدن خود را تقويت کنيد تا آغاز پرفروغي براي جنين بعدي شما باشد. بارداري و شيردهي فشار زيادي بر بدن شما وارد مي‌‌سازد. بارداري‌هاي پي‌درپي بر ذخاير مواد مغذي شما نظير کلسيم و آهن و سطح انرژي، فشار اضافي وارد خواهد آورد به خصوص اگر شيرده نيز باشيد. جهت کاهش وزن خود در بارداري اول محدوديت شديد کالري براي خود ايجاد نکنيد، رژيم فوق العاده کم کالري از تامين مواد مغذي مهم در دوره بارداري بخصوص مواد مغذي نظير کلسيم و آهن ناتوان هستند. از استعمال دخانيات و داروهاي غير مجاز خودداري کنيد و راجع به داروهايي که مصرف مي‌‌کنيد يا قصد مصرف آن را داريد با پزشک خود مشورت کنيد

سزارین

 

 

سزارین

 

نوزاد متولد شده است و رحم در حال ترمیم شدن است.

موقعیتهای مختلف قرار گیری جنین

 

تصاویری از دستگاه داخل رحمی

 

زایمان در اب

 

 

تعريف

به دنيا آوردن نوزاد در وان يا يك استخر پر از آب گرم زايمان در آب ناميده مي شود. طرفداران اين روش بر اين باورند كه اين متد فوائد زيادي براي مادر و نوزاد در بردارد و جايگزيني مطمئن براي انواع زايمان محسوب مي شود. منتقدين به اين روش آن را ايجاد عامل خطري غيرضروري براي نوزاد به حساب مي آورند. با اين حال نوزاداني كه به اين روش متولد شده اند نسبت به ساير نوزاداني كه با شرايط يكسان و به روش معمولي متولد شدند نمره آپگار بهتري داشتند. در هر حال فوائد و معايب اين روش را بايستي بصورت مستند با يكديگر سنجيد. با افزايش روزافزون بيمارستان هائي كه در آمريكا و اروپا اين روش را جهت ليبر و يا زايمان ارائه مي كنند، اطلاعات بيشتري در زمينه ايمن بودن اين روش حاصل شده و پزشكان و ماماها با فوائد و خطرات اين روش و نحوه مديريت آن آشنا شده و تجربيات خوبي بدست آورده اند و به همين سبب پروتكل هايي جهت پايش زايمان در آب وضع گرديده است تا ايمن بودن اين روش را بيشتر تضمين كند.

تاريخچه

در كشورهاي غربي استفاده از وان و يا استخرهاي آب گرم براي ليبر و زايمان پديدة نسبتاً جديدي است. در دهة 60 محقق روسي" ايگور چاركوفسكي" تحقيقات وسيعي در زمينه فوايد و ايمن بودن اين روش در شوروي انجام داد. در اواخر دهة 60 يك پزشك متخصص زنان بنام "فردريك لبوير" عمل فروبردن نوزاد تازه متولد شده را درون آب گرم كامل كرد تا به نوزاد، در گذار از رحم به دنياي خارج كمك نمايد و عوارض تروما (ضربه) حين تولد را به حداقل برساند.

يك پزشك فرانسوي ديگر بنام "مايكل اُدنت" از "لبوير" فراتر رفت و استخر تولد آب گرم را براي كم كردن درد مادران بارداردر حين ليبر و بعنوان راهي براي طبيعي كردن فرآيند زايمان بكار برد. " اُدنت" پس از آنكه مشاهده كرد بعضي از زنان تمايلي براي خروج از آب براي عمل زايمان ندارند تحقيقات گسترده اي را در زمينه فوايد و خطرات احتمالي تولد در زير آب براي نوزاد آغاز كرد.

 تا اواخر دهه 90 هزاران زن در زايشگاه" اُدنت" واقع در "پيتيويرس" نوزادان خود را به اين روش بدنيا آوردند و آوازة زايمان در آب در سراسر كشورهاي غربي پيچيد. در سال 1991 بيمارستاني در New Hampshire براي اولين بار پروتكلي براي زايمان در آب وضع نمود. تا سال 2005 بالغ بر سيصد بيمارستان در سرتاسر آمريكا چنين پروتكلي براي خود وضع نمودند. بيش از سه چهارم كل بيمارستانهاي تحت پوشش NHS در انگليس نيز چنين روشي را براي بيماران خود ارائه مي دهند. اخيرا" در اكثر كشورهاي دنيا، بيمارستان ها و زايشگاه ها را ملزم به ارائه اين روش براي مراجعين نموده اند بطوري كه مادر پس از توجيه اوليه و توضيحات پرسنل مي تواند هر روش زايمان را به دلخواه انتخاب نمايد.

روش و راهكار هاي زايمان در آب

ابعاد وان مخصوص اين نوع زايمان بسته به فيزيك مادر متفاوت مي باشد اما به طور معمول طول اين وان ها از يك متر و بيست تا يك متر و پنجاه سانتي متر و عمق آن ها از 55 تا 75 سانتي متر و ظرفيت آبگيري آن ها نيز از 500 تا 1000 ليتر متفاوت ميباشد. وجود حرارت سنج ديجيتالي براي كنترل دماي آب، "سونيك ايد" يا داپلر براي سمع قلب جنين، كلامپ و قيچي، چند دست لباس تميز و داشتن يك منبع نور مناسب در كنار وان ضروري است. علاوه بر اين وجود يك ست كامل زايمان طبيعي در كنار وان نيز الزامي است تا در صورتيكه مشكلي در انجام زايمان در آب بوجود آمد بتوان به روش معمول زايمان را ختم نمود. يكي از مزاياي منحصر بفرد اين روش قابليت حضور همسر بيمار درون آب و حمايت روحي و بخصوص فيزيكي وي در حين ليبر و زايمان است. همراهي همسر بيمار در كنار تخت زايمان و يا درون وان در اغلب مراكز درماني دنيا اجرا مي شود و در حمايت رواني بيمار نقش غير قابل انكاري دارد.

 ماماها بايد فوائد و مضرات زايمان در آب را قبل از ليبر به مادران باردار توضيح دهند و در بدو ورود، بيمار را از نظر علائم حياتي، پروتئين ادرار، سلامت جنين، وضعيت قرار گرفتن جنين، مرحلة ليبر و انقباضات رحمي ارزيابي نمايند.

 

معيار هاي توصيه شده و نكات عملي براي ليبر و زايمان در آب

الف) در شرايط زير مي توان از اين روش جهت زايمان استفاده نمود :

1- حاملگي تك قلو

2- سن بارداري 37 هفته

3- نماي سفاليك

4- عدم وجود عوارض بارداري (پره اكلامپسي، ديابت بارداري كنترل نشده، افزايش فشار خون )

5- عدم وجود خونريزي قابل توجه مادر

6- ضربان نرمال قلب جنين

7- مايع آمنيوتيك شفاف

ب) نكات عملي مهم در انجام اين روش:

1- تنظيم دقيق درجه حرارت آب : با آن كه در بعضي بررسي ها درجه حرارت بين 36 تا 5/37 درجه سانتي گراد توصيه شده است اما در يك مطالعه بر تنظيم درجه حرارت توسط خود مادر و به هر ميزاني كه خودش احساس رضايت مي كند تأكيد شده است. با اين حال در صورتي كه درجه حررات آب از 5/37 درجه تجاوز كند بيمار بايستي از آب خارج گردد.

2- مانيتور كردن ضربان قلب جنين با استفاده از داپلر ضد آب.

3- شروع ليبر فعال ( انقباضات منظم و خوب، ديلاتاسيون دهانه رحم و نزول سر جنين )

4- علائم حياتي مادر و ضربان قلب جنين بايد در محدودة طبيعي باشد.

5- وضعيت هيدراتاسيون بيمار بايد مطلوب باشد و جهت ادرار كردن بايد به او اجازه داد به فواصل منظم وان آب را ترك نمايد.

6- نظافت وان و ضد عفوني كردن آن بر اساس پروتكل هاي كنترل عفونت. آب موجود در وان بايد كاملاً تميز و شفاف باشد. مدفوع و لخته هاي خون را بايد سريعاً از وان خارج كرد . در صورت آلودگي شديد آب و يا ماندن آب بمدت چندين ساعت بايد آب وان را تعويض نمود .

7- نوزاد بايستي كاملاً زير آب متولد شود و تا خارج شدن سر از آب هيچگونه تماسي با هوا نداشته باشد زيرا تماس با هوا و تغيير درجه حرارت باعث تحريك تنفس شده و در نتيجه احتمال آسپيراسيون را بالا مي برد .

8- بايد مراقب افت دماي نوزاد بود.

9- توصيه به ترك وان جهت مرحله سوم زايمان : جفت را بايستي در خارج از وان جدا نمود تا ارزيابي دقيقي از ميزان خونريزي مادر به عمل آيد .

10- استفاده از آب ايزوتونيك: جهت كاهش خطر بروز آسفيكسي توصيه مي شود مقداري نمك به آب اضافه شود تا محيطي ايزوتونيك ايجاد شود.

فوائد زايمان در آب براي مادر ونوزاد

1- تسكين درد :

 زايمان در آب نوعي هيدروتراپي محسوب مي شود . تحقيقات به عمل آمده نشان مي دهد كه هيدروتراپي نقش مؤثر و غير قابل انكاري در كنترل درد و بخصوص درد پشت و كمر دارد .( شكايتي كه در زنان باردار بسيار شايع است ) . غوطه وري كامل در آب باعث كاهش درد از طريق تحريك پاسخ هاي فيزيولوژيك مي گردد . در تحقيقات انجام شده مشخص گرديد كه غوطه وري در آب از نظر آماري باعث كاهش قابل ملاحظه احساس درد توسط مادر و كم شدن نياز به انجام بي حسي اپيدورال مي گردد. شواهدي دال بر مخاطره انگيز بودن اين مزيت براي نوزادان و براي ليبرهاي طولاني يافت نشد.

2- سالم ماندن پرينه / كم شدن موارد اپيزيوتومي:

آب درون وان فرآيند تاجي شدن سر نوزاد (Crowning) را كند كرده و باعث حمايت بيشتر پرينه و كم شدن احتمال پارگي آن و كمتر شدن نياز به اپيزيوتومي مي گردد .

3- كم شدن مداخلات پزشكي درفرآيند زايمان به دلايل ذيل :

* بي وزني ايجاد شده در آب باعث فشار يكسان به سطح بدن شده و مصرف انرژي توسط مادر را كم مي كند.

* شل شدن بدن در آب باعث كم شدن احساس درد، كم شدن اضطراب، كاهش سطح آدرنالين و در نتيجه ترشح آندوژن اكسي توسين مي گردد.

* ديلاتاسيون ( گشاد شدن ) عروقي حاصله در آب باعث كاهش فشار خون مادر و افزايش ضربان قلب و در نتيجه افزايش اكسيژن رساني به رحم و جنين مي شود .

4- از بين رفتن انقباضات كاذب رحمي

5- تحرك آسان تر مادر و كنترل كردن بهتر خودش

6- پايين آمدن فشار خون

7- احساس آرامش بيشتر در مادر

8- كم شدن احساس درد و در نتيجه عدم نياز به مسكن ها و ساير مداخلات پزشكي

9- كم شدن ميزان سزارين

10- كاهش ميزان تروما به نوزاد

11- خونرساني بيشتر به نوزاد به دليل جريان خون بهتر مادر

مخاطرات و نگراني ها

نگراني هاي مربوط به زايمان در آب را بايستي بر اساس شواهد حاصله از تحقيقات انجام شده، شناخت آناتومي بدن، آگاهي از فرآيند زايمان و مديريت و پايش مناسب فرآيند تولد ارزيابي نمود . در يك مطالعه گسترده در انگلستان ( 1996- 1994 ) زايمان در آب نه تنها باعث افزايش مرگ و مير پري ناتال نگرديد بلكه باعث كاهش آن نيز شد ( 2/1 در 1000 مورد زايمان در آب در مقايسه با 4 در 1000 مورد زايمان معمولي ). علاوه بر اين از ميان 000/150 تولد ثبت شده دنيا به روش زايمان در آب در بين سال هاي 1985 تا 1999 هيچگونه گزارش معتبري از مرگ نوزادان به علت آسپيراسيون آب يافت نشد . بين متخصصين زنان و زايمان از يك طرف و متخصصين اطفال از طرف ديگر در مورد اين روش زايمان اختلاف نظر وجود دارد . از منظر متخصصين اطفال اين روش فوايد چنداني براي نوزاد در برندارد در حاليكه تحقيقات انجام شده نشان دهنده فوايد غير قابل انكاري براي مادران مي باشد . منطق متخصصين اطفال بر اساس يك اصل كلي در علم پزشكي كه مي گويد "براي بيمار كاري انجام دهيد كه خطر كمتري داشته باشد" استوار است. با اين حال هر دو گروه پزشكان اطفال و زنان بر اين نقطه اتفاق نظر دارند كه اين روش بايستي با مراقبت دقيق پرسنل مجرب و ذيصلاح انجام شود و مادر را بايد از خطرات احتمالي آن آگاه ساخت تا در صورت بروز هر مشكلي در حين زايمان آمادگي خروج از آب و زايمان روي تخت را داشته باشد .

خطرات بالقوه زايمان در آب

1- آسپيراسيون آب توسط نوزاد :

اولين تنفس نوزاد با كنار رفتن آب از روي سطح صورت آغاز مي گردد. با اولين تنفس جريان خون جنين به جريان خون نوزادي تبديل مي گردد و با بسته شدن شانت هاي درون قلب گردش خون ريوي ايجاد و در اثر فشار ايجاد شده در ريه ها آب از آلوئول ها و فضاهاي ريوي خارج شده و بستري مناسب براي تبادل اكسيژن و دي اكسيد كربن در ريه ها ايجاد مي شود. اين فرآيند در عرض چند دقيقه اتفاق مي افتد و در طي اين مدت نوزاد اكسيژن مورد نياز خود را از طريق بند ناف دريافت مي كند. به علت آنكه تا زمان خروج نوزاد از آب و تماس با هوا هيچگونه تحريكي براي تنفس نوزاد وجود ندارد، بنابراين آسپيراسيون نوزاد در زير آب امري غير متحمل مي نمايد و در واقع تهديدي براي نوزاد محسوب نمي گردد.

2- عفونت :

بالا رفتن شانس عفونت يكي ديگر از علل مخالفت منتقدان اين روش است. در مطالعه اي در كشور كانادا هيچ گونه شواهدي دال بر عفونت مادر و نوزاد در زنان مبتلا به ( PROM ) پيدا نشد. با اين حال پس از هر بار زايمان در آب، وان و يا استخرمخصوص بايستي بدقت تميز و ضدعفوني گردد تا از انتقال باكتري از نوزاد به نوزاد يا مادر به مادر جلوگيري گردد. باكتري پسودومونا عامل پاتوژن شايعي در محيط هاي آبي است اما با اين حال نوزاداني كه به آن مبتلا شده اند بدون درمان بهبود يافتند.

 

3- كند شدن جريان ليبر:

به علت ماهيت شل كنندگي آب فرآيند ليبر غالباً با كم شدن شدت انقباضات در آب و در نتيجه كندي آن همراه است. در پروتكل هاي وضع شده در بعضي بيمارستانها، زنان پس از رسيدن به ديلاتاسيون 5 سانتي متر وارد آب مي شوند.

4- هيپرترمي مادر و در نتيجه هيپوكسي جنين

5- هيپوترمي نوزاد

6- مشكل بودن تخمين ميزان خونريزي مادر در آب

7- خطر آمبولي آب براي مادر ( از نظر تئوريك )

كنترانديكاسيون هاي انجام متد زايمان در آب

 

1- عفونت اخير واژن، دستگاه ادراري و عفونت پوست

2- عدم ثبات علائم حياتي مادر و نوزاد قبل از فرو رفتن در آب گرم

3- تب بالاي 4/100 درجه فارنهايت

4- آمنيونيت

5- ديسترس جنيني

6- پره ماچوريتي نوزاد

7- خونريزي شديد واژينال

8- مكونيوم غليظ

9- نماي غير طبيعي جنين

10- سابقه قبلي ماكروزومي

11- ديستوشي: كنترانديكاسيون داشتن زايمان در آب در موارد ديستوشي مورد اتفاق نظر همه محققين نمي باشد اما به نظر ميرسد كه شلي ايجاد شده در آب ميتواند كمك موثري در مديريت ديستوشي شانه داشته باشد.

12- PROM بالاي 24 ساعت

13- ضايعات پوستي هرپس، عفونت HIV و هپاتيت B وC مادر

14- چاقي

15- ليبر زودرس

16- پرسنل كم تجربه و فاقد اعتماد به نفس كافي

بحث و نتيجه گيري

آمار سزارين نسبت به كل زايمان ها در كشورهاي پيشرفته و به خصوص در كشورهاي در حال توسعه سير صعودي و نگران كننده اي يافته است به طوريكه نرخ آن در كشور آمريكا به بالاي 25 و در كشورمان به فراتر از 35 درصد و حتي بالاتر رسيده است.اين در حالي است كه طبق استاندارد سازمان بهداشت جهاني اين رقم بايد بين 10 تا 15 درصد باشد. در اينجا به دنبال ريشه يابي اين معضل نيستيم اما به نظر مي رسد ناديده گرفتن نقش زايمان طبيعي در سلامت مادر و نوزاد مي تواند در آينده اي نه چندان دور مشكلات بسياري را فراروي نظام سلامت كشور قرار دهد. به همين سبب دانش پزشكي مي بايست كنجكاوانه به دنبال روش هاي نوين در علم مامائي براي آسانتر كردن فرآيند زايمان باشد. اميد است مسئولين و متوليان سلامت مردم در كشور عزيزمان با ترويج زايمان به روش هاي طبيعي، آگاه كردن مادران از خطرات سزارين، فراهم كردن امكانات مناسب و نو براي متدهاي جايگزين، پر رنگ كردن نقش ماما و بها دادن به اين قشرصبور و زحمتكش و... بتوانند گام مؤثري در كاهش نرخ سزارين و عوارض بلند مدت حاصل از آن بردارند. به اميد آن روز.

 

منابع :

1.        Burns, E. (2001) Waterbirth, MIDIRS Midwifery Digest, Supplement 2, S10 - S13.

2.        Nikoderm VC. Immersion in water in pregnancy, labour and childbirth. In: The Cochrane Library. Issue 1. Chichester, United Kingdom: John Wiley & Sons, Ltd; 2004

3.        Bowden K, Kessler D, Pinette M, Wilson E. Underwater birth: missing the evidence or missing the point? Pediatrics. 2003;

4.        BMJ 2005;330:1447-1448 (18 June), doi:10.1136/bmj.330.7505.1447-c

5.        http://www.pediatrics.org/cgi/content/full/114/3/855

6.        http://nhshealth.com/

7.        http://www.midwifery.org.uk/

8.        http://www.birthbalance.com/

9.        http://www.homebirth.org.uk/

آشنایی با علایم، عوارض و راه‌های کنارآمدن با یائسگی

«اصلاً حال و روز خوشی ندارم. شب‌ها خوابم نمی‌برد. وقتی هم که می‌خوابم، نیمه‌شب آن‌قدر عرق می‌کنم که نپرس. روز‌ها هم مدام گُر می‌گیرم. خسته شدم از این وضع و. . .» یک نگاهی به دور و بر خودتان بیندازید. چند تا خانم میانسال می‌توانید پیدا کنید که از این دست شکایت‌ها نداشته باشد؟ راستش این شتر (منظور از شتر، همان شروع علائم یائسگی است!) شتری است که درِ خانه همه خانم‌ها می‌خوابد و فقط شدتش کم و زیاد دارد. تنها کاری هم که باید کرد، این است که یاد بگیریم چطور این شتر سرکش را رام کنیم! این کار هم از دست هر کسی برنمی‌آید مگر این‌که آشنایی درست و دقیقی با این اتفاق طبیعی زندگی، یعنی یائسگی، داشته باشد. آزمون زیر می‌تواند به شما کمک ‌کند دانسته‌های خودتان را درباره یائسگی محک بزنید. هر جمله را بخوانید و ببینید از نظر شما آن جمله درست است یا غلط. همین. پاسخ‌نامه کامل در انتهای همین مطلب آمده است و می‌توانید پس از آزمون به معلومات خودتان نمره بدهید.

1- همه خانم‌ها در حوالی سن 50 سالگی یائسه می‌شوند.

درست غلط

2- در زمانی‌که هنوز دوره‌های قاعدگی ادامه دارد، باز هم ممکن است علائم یائسگی پیدا شود.

درست غلط

3- وقتی به سنین یائسگی نزدیک می‌شوید، احتمال این‌که دچار حملات گُرگرفتگی شوید، وجود دارد.

درست غلط

4- وجود مقداری لکه‌بینی یا خونریزی در خانم‌هایی که یائسه شده‌اند، طبیعی است.

درست غلط

5- در دوره بعد از یائسگی، استخوان‌ها با سرعت بیشتری تحلیل می‌روند.

درست غلط

6- در خانم‌هایی که یائسه می‌شوند، مشکلات ادراری شایع‌تر است.

درست غلط

7- هنگامی که خانمی یائسه می‌شود، تحریک جنسی او با تأخیر انجام می‌شود.

درست غلط

8- خانم‌ها، یکی دو سال قبل از یائسگی، دچار اختلال خواب می‌شوند اما پس از مدتی، ناگهان مشکلات خوابشان کم می‌شود.

درست غلط

9- اگر یائسگی به طور غیر منتظره و ناگهانی روی بدهد، با علایم شدید‌تری همراه خواهد بود.

درست غلط

10- علایم یائسگی در هر خانمی که رخ بدهد، نیاز به درمان‌های طبی دارد.

درست غلط

پاسخ 1: این جمله، نادرست است. با وجودی که یائسگی طبیعی (موسوم به منوپوز) در اغلب خانم‌ها در اوایل دهه پنجم زندگی (معمولاً بین 51 تا 52 سالگی) روی می‌دهد، ولی یکی ممکن است خیلی زودتر (مثلاً در اوایل دهه سوم زندگی) یائسه شود؛ در حالی که دیگری به سن 60 سالگی می‌رسد و هنوز خبری از علائم یائسگی در او نیست. در ضمن، توجه داشته باشید که علایم یائسگی در همه خانم‌ها به یک شکل نیست.

پاسخ 2: درست است. شما ممکن است علائم یائسگی را، حتی در زمانی‌که هنوز خونریزی‌های ماهانه‌تان ادامه دارد، در خودتان احساس کنید. این مرحله تحت عنوان «پِری ‌منوپوز» شناخته می‌شود که معنای تحت‌اللفظی آن، «حوالی یائسگی» است و به دو سه سال قبل و بعد از یائسگی اطلاق می‌شود. در این مرحله، سطح هورمون‌های بدن در نوسان است و به طور نامنظم بالا و پایین می‌رود. در نتیجه ممکن است دچار حملات گرگرفتگی شوید یا در عادت ماهانه‌تان تغییراتی ایجاد شود؛ مثلاً مقدار خون بیشتر یا کمتری از بدنتان دفع شود یا مدت زمان هر چرخه در بدنتان کوتاه‌تر یا طولانی‌تر از قبل شود یا در ماه‌هایی از سال اصلاً عادت ماهانه نداشته باشید.

پاسخ3: درست است. اکثر خانم‌ها حدوداً یکی دو سال قبل از یائسگی دچار حملات گُرگرفتگی می‌شوند اما این موضوع درباره همه خانم‌ها صدق نمی‌کند. آمارها نشان می‌دهند که بین 80 تا 85 درصد خانم‌ها در سال‌های حول و حوش یائسگی، این حالت را تجربه می‌کنند. البته شدت و تناوب این حملات در همه خانم‌ها یکسان نیست. در ضمن، شیوع گُرگرفتگی و تعریق‌های شبانه (موسوم به علایم وازوموتور) در خانم‌هایی که چاق هستند و در سنین پایین‌تری یائسه می‌شوند، بیشتر است. رعایت برخی اصول ساده مثل پوشیدن لباس‌های نازک، اجتناب از الکل و پرهیز از مصرف غذا‌های ادویه‌دار و تند می‌تواند این علایم را کاهش دهد. برخی از خانم‌ها عقیده دارند که مصرف سویا هم در درمان این حالت مؤثر است اما هنوز تأثیر آن به صورت علمی اثبات نشده است. به طور کلی، می‌توان گفت که درمان با استروژن در بسیاری از خانم‌ها بهترین نتایج را در برطرف کردن این علایم داشته است.

پاسخ 4: این جمله، کاملاً نادرست است. وجود لکه‌بینی یا خونریزی نامنظم، هرچند در حول و حوش یائسگی شایع است ولی این‌که خانمی در دوره بعد از یائسگی، خونریزی داشته باشد، اصلاً طبیعی نیست؛ اگر‌چه در خانم‌های یائسه‌ای که تحت درمان با هورمون هستند، ممکن است چنین خونریزی‌هایی دیده شود. بنابراین توصیه می‌کنیم که در صورت هر‌گونه لکه‌بینی یا خونریزی‌ واژینال غیر منتظره، به پزشک متخصص زنان مراجعه کنید تا در صورت لزوم، شما را از نظر علل جدی این‌گونه خونریزی‌ها مثل سرطان رحم مورد بررسی قرار دهد.

پاسخ 5: درست است. بدن شما در سال‌های اول یائسگی با بیشترین سرعت، توده استخوانی‌اش را از دست می‌دهد ولی در سال‌های بعد، سرعت این روند ثابت می‌ماند. هنگامی که بدن، با سرعت توده استخوانی خود را از دست می‌دهد، قادر به جایگزینی آن با همان سرعت نخواهد بود و در نتیجه، استخوان‌های شما پوک می‌شوند. به این پدیده، استئوپروز یا پوکی استخوان می‌گویند و حتماً می‌دانید که استئوپروز، خطر شکستگی استخوان را افزایش می‌دهد.

اگر شما از آن دسته افرادی هستید که در تمام طول عمرشان به طور منظم ورزش می‌کنند و ورزش در زندگی آن‌ها به یک عادت تبدیل شده است، باید این مژده را به شما بدهیم که تا حد زیادی از خطر پوکی استخوان در امان هستید. البته مسلماً این تأثیر در افرادی که تازه در سنین بالا به یاد ورزش کردن می‌افتند، تا حد زیادی کمتر می‌شود.

با این وجود، پزشکان توصیه می‌کنند که در اکثر روز‌های هفته حداقل به مدت نیم ساعت به فعالیت‌های ورزشی از جمله پیاده‌روی بپردازید و ضمناً در رژیم غذایی‌تان نیز از مقادیر کافی کلسیم و ویتامین D که برای ساخت استخوان بسیار ضروری هستند، استفاده کنید. جهت تأمین این مواد، توصیه می‌شود که به میزان کافی از لبنیات، غذا و نوشیدنی‌های کلسیم و سبزیجات دارای برگ سبز استفاده کنید. و اگر این امکان برای شما وجود ندارد، از مکمل‌های کلسیم و ویتامین D استفاده نمایید. علاوه بر این اگر شما به دلایلی، بیشتر از حد طبیعی در معرض خطر پوکی استخوان قرار دارید، ممکن است پزشکتان دارو‌هایی مثل رالوکسیفن را که برای استحکام استخوان مفیدند، برای شما تجویز کند.

پاسخ 6: درست است. در دوره یائسگی سطح هورمون استروژن در بدن شما کاهش می‌یابد و پایین آمدن میزان استروژن باعث کوتاه و باریک شدن پیشابراه (لوله‌ای که ادرار را از مثانه به خارج هدایت می‌کند) می‌شود و در نتیجه بدن شما بیشتر در معرض خطر عفونت مجاری ادراری و برخی مشکلات ادراری دیگر قرار می‌گیرد. بنابراین، ممکن است در حول و حوش یائسگی یا بعد از آن برخی از مشکلات ادراری زیر را تجربه کنید:

نیاز مکرر به تخلیه مثانه؛ احساس ناگهانی نیاز به دفع ادرار حتی در زمانی که مثانه شما پر نیست؛ دفع غیر ارادی ادرار به دنبال یک احساس نیاز فوری به تخلیه مثانه (بی‌اختیاری فوریتی)؛ بیدار شدن مکرر در طی خواب شبانه برای دفع ادرار؛ دفع غیر ارادی ادرار در هنگام سرفه، عطسه، خندیدن یا زور زدن (بی‌اختیاری استرسی)؛ نشت ادرار به هنگام تماس جنسی و احساس سوزش هنگام ادرار کردن. در صورتی‌ که این مشکلات به حدی رسیده که زندگی شما را مختل کرده است، توصیه می‌کنیم با پزشک خودتان مشورت کنید تا درباره روش‌های درمانی ممکن، برایتان توضیحاتی ارایه دهد.

پاسخ 7: درستش این است که وقتی یائسه می‌شوید، عملکرد جنسی‌تان نسبت به قبل تغییر می‌کند. به طور کلی، تمایلات جنسی در خانم‌ها و آقایان با افزایش سن کمتر می‌شود ولی این کاهش میل جنسی در خانم‌های حوالی 40 تا 50 سال بارزتر است. علت اصلیِ کم شدن تحریک جنسی در خانم‌های یائسه نیز افت مقدار استروژن در بدن آن‌ها است. کاهش استروژن باعث می‌شود که پوست و بافت‌هایی که واژن (دستگاه تناسلی خارجی خانم‌ها) را مفروش کرده‌اند، نازک و خشک شوند و در نتیجه رابطه جنسی، ناخوشایند و دردناک شود. البته تغییرات جسمی دیگری هم در خانم‌های یائسه روی می‌دهد که در کاهش لذت آن‌ها از ارتباط جنسی مؤثر است اما این در مورد همه خانم‌ها صادق نیست. در سمت مقابل، برخی از خانم‌های یائسه چون دیگر نگرانی از بروز حاملگی ناخواسته ندارند، آرامش روانی بیشتری در هنگام تماس جنسی پیدا می‌کنند و نسبت به قبل لذت بیشتری می‌برند و به طور کلی می‌توان گفت که معمولاً زنانی که روابط جنسی را از سنین پایین‌تری آغاز کرده‌اند، در زمان یائسگی تمایل جنسی در آن‌ها بیشتر است.

پاسخ 8: این جمله درست نیست. اغلب خانم‌ها در زمان یائسگی در خواب شبانه‌شان دچار مشکل می‌شوند، مثلاً ممکن است به سختی به خواب بروند، در طی شب چند بار از خواب بیدار شوند یا این‌که صبح‌ها بسیار زودتر از حد معمول از خواب بپرند و دیگر خوابشان نبرد. علاوه بر این، ممکن است شما در طول شب دچار گُرگرفتگی شوید و عرق کنید، به طوری که بدنتان خیس عرق شود. وقتی خواب شبانه شما با کیفیت خوبی همراه نباشد ممکن است در طول روز، زودرنج و تحریک‌پذیر شوید و احساس کنید حافظه‌تان کم شده است و دردسر‌هایی از این قبیل.

پاسخ 9: درست است. معمولاً در خانم‌هایی که به طور ناگهانی یائسه می‌شوند (مثلاً طی عمل جراحی، تخمدان‌هایشان را بر‌می‌دارند یا تحت درمان سرطان قرار می‌گیرند) علائم یائسگی با شدت بیتشتری روی می‌دهد. این خانم‌ها برای این‌که بتوانند این علایم را تحمل کنند، معمولاً نیاز به درمان‌های حمایتی دارند.

پاسخ 10: این جمله نادرست است. یائسگی یک رویداد طبیعی است و معمولاً اثرات کمی روی بدن شما می‌گذارد؛ مثلاً، نسبت به گرما حساس‌‌تر می‌شوید و شب‌ها نمی‌توانید مثل قبل بخوابید. ولی اغلب شما می‌توانید این علایم را بدون درمان دارویی تحمل کنید. اگر این علایم آن‌قدر شدید است که در زندگی‌تان مشکلاتی ایجاد کرده، درمان‌های مؤثری برای رفع این مشکلات وجود دارد که در صورت صلاحدید پزشک، برای شما تجویز می‌شود.

چند نکته مهم برای تشخیص زودرس سرطان سینه

سرطان پستان شايع ترين سرطان دربين زنان ميباشد.

 بدانيم كه : سرطان پستان شايع ترين سرطان دربين زنان ميباشد.اين سرطان پس از سرطان ريه شايع ترين علت مرگ و مير زنان است.در سال گذشته 40 هزار نفر بعلت سرطان پستا ن درگذشتند.

 مهم : يكي از راههاي تشخيص زود رس سرطان پستان خود آزمايي پستان ميباشد .همه زنان از سن 20 سالگي بايد خودآزمايي پستان را انجام دهند و نسبت به وضعيت طبيعي پستان هاي خود اگاهي داشته باشندوهر گونه تغيير جديد راهر چه زودتر به پزشك اطلاع دهند.

 بهترين زمان معاينه ماهيانه: قبل از يائسگي بهترين زمان 5تا10روز بعد از قاعدگي وپس از يائسگي يك روز از ماه مثلااول هر ماه

 مراحل خود آزمايي :
1-مشاهده و 2- لمس
مرحله مشاهده: جلوي آينه بايستيد وبه ظاهر اندازه وشكل  پستان در حالت هاي مختلف دست دقت كنيد. ابتدا دستها در كنار بدن قرار داده ونگاه كلي به تمام قسمتهاي پستان نماييد. دست ها را بالاي سر برده وبه قسمتهاي خارجي پستان دقت كنيد. براي بهتر ديدن قسمت هاي تحتاني پستان دست ها را پشت سر ببريد. و در نهايت دست ها را به كمر فشار دهيد وكمي به جلو خم شويد در اين حالت به قسمت هاي فوقاني پستان توجه كنيد.
مرحله لمس:روي يك سطح صاف بخوابيد ويك بالش زير سرتان قرار دهيد.ابتدا در شروع با كف دست در جهت عقربه هاي ساعت دنبال توده بگرديد ، سپس بانوك سه انگشت وسط دست مقابل در حالي كه در كنار هم قرار دارند بصورت حركات كوچك دايره وار از مركز به سمت خارج در جهت عقربه هاي ساعت بدنبال توده بگرديد.

توجه كنيد كه : نواحي زير بغل وقسمت هاي فوقاني پستان ها راحتما" از نظروجود توده بررسي كنيد و هر گونه تغيير ظاهري در پوست پستان را مهم تلقي كنيد.

  درنهايت : به ترشحات دقت كنيد .تر شحات يك طرفه خوني كه از يك مجرا خارج مي شوند را مهم تلقي كنيد.

 نتيجه گيري : سرطان پستان را مي توان در مراحل ابتدائي تشخيص داد و بدينترتيب از مرگ و مير و عوارض آن پيشگيري كرد ! براي اين هدف بايد كمي وقت بگذاريم ،حوصله را مختصري بيشتر كنيم و دقيقتر باشيم !

هشدار به زنان باردار در مورد مصرف اهن

زنان سالم باردار باید از مصرف قرص های مکمل آهن پرهیز کنند... آهن اغلب برای مقابله با کم خونی در دوران حاملگی تجویز می شود، اما بسیاری از زنان قرص های اضافه آهن را چه جداگانه و چه به صورت ترکیبی در مولتی ویتامین ها مصرف می کنند.
این مطالعه که توسط دانشگاهی در ایران انجام و نتایج آن در نشریه مامایی و زایمان بریتانیا چاپ شده برای برخی از زنان مورد مطالعه روزانه 30 میلی گرم آهن تجویز کرد.
متخصصان در بریتانیا می گویند که این مقدار فقط باید با مشورت پزشک تجویز شود.
آژانس استاندارد مواد غذایی بریتانیا می گوید که دوزهای پایین تر آهن در مولتی ویتامین های تولیدی در بریتانیا به احتمال زیاد خطری برای زنان ندارد.
کم خونی یک مشکل عمومی در زنان باردار است که اگر مهار نشود می تواند به زایمان پیش از موعد و تولد نوزادانی با وزن غیرعادی پایین منجر شود.
این بیماری ناشی از کمبود سلول های قرمز خون است و مصرف آهن می تواند به تولید بیشتر این سلول در بدن کمک کند.
محققان دانشگاه تربیت مدرس تهران قصد داشتند تاثیر قرص های مکمل آهن را بر زنانی که میزان سلول های قرمز خون آنها عادی است محک بزنند.
آنها در طول دوران بارداری از 370 زن خواستند روزانه 150 میلی گرم "سولفات فروس" که در عمل معادل 30 میلی گرم آهن است مصرف کنند.
گروه دیگری شامل همین تعداد زن باردار نیز قرص های بدون خاصیت که حاوی هیچ آهنی نبود دریافت کردند.
معاینات بعدی نشان داد شمار زنانی که فشار خون آنها بالاست در گروهی که قرص های آهن مصرف کرده بودند بیشتر بود. فشار خون بالا می تواند هم برای زن و هم برای بچه دردسرآفرین باشد.
بسیاری از کشورها قرص مکمل آهن را به عنوان یک تدبیر ثابت برای کلیه زنان باردار به کار می برند و دکتر سعیده ضیایی استاد دانشگاه تربیت مدرس که هدایت این تحقیق را به عهده داشت گفت: "تحقیق ما نشان می دهد که تجویز آهن ممکن است برای زنانی که کم خونی ندارند زیان هایی داشته باشد."
یک سخنگوی کالج سلطنتی مامایی و زایمان در بریتانیا گفت که زنان باید از مصرف قرص های اضافی آهن پرهیز کنند مگر آنکه پزشک یا ماما آن را توصیه کرده باشد.

درد های قاعدگی

رد و مشكلات مرتبط و همراه با قاعدگي...

اين اصطلاح براي احساس درد و مشكلات مرتبط و همراه با قاعدگي بكار مي رود .
گرچه اين ناراحتي معمولاً خطرناك نيست اما مي تواند باعث تحت الشعاع قرار گرفتن زندگي روزمرة شخص شود و حداقل چندروزي زندگي را به كام فرد تلخ سازد.
بسياري از دختران در ابتداي بلوغ ، از اين مشكل رنج نميبرند اما چند سال بعد ، آن را تجربه خواهند كرد . علائم اين ناراحتي مي توانند يكي دور روز قبل از قاعدگي شروع شوند . و در اولين روز پريود به حداكثر شدت خود برسند ، سپس بتدريج طي چند روز بعدي كاهش مي يابند ، در اغلب موارد درد بصورت تيپك حالتي مبهم ، فشارنده ، و سنگيني داشته ، به پائين كمر منتشر مي شود .
علت پيدايش اين درد را انقباضات رحمي مي دانند. سردرد ، تكرر ادرار و احساس ضعف و بيحالي تير مي توانند در اين بيماران ديده شوند . تهوع و استفراغ ، احساس منگي سر و حتي اسهال هم جزء علائمي هستند كه بعضي از بيماران را تحت تأثير قرا ر مي دهند.

عوامل زير شيوع دردهاي قاعدگي را افزايش مي دهند :
چاقي ، استعمال دخانيات ، تاريخچة فاميلي مثبت و رحم هاي نزائيده

چند نكته :
1 -طبق برخي آمارها ، ده درصد دخترها حداقل سه روز در ماه از دردهاي شديد قاعدگي رنج مي برند .
2 - در هشتاد درصد موارد ، اين دردها مشكل آفرين نيستند .
جنبه هاي درماني :
داروهائي مثل بروفن ، ناپروكسن ، استامينوفن و . . . را مي توان براي كاهش درد اين بيماران مورد استفاده قرار داد .
گرم كردن موضعي مي تواند ارزشمند و مفيد باشد .
در صورتيكه دردهاي قاعدگي هميشگي باشند ، مي توان در مان با داروهاي فوق را روز قبل از شروع قاعدگي شروع كرد و تا سه چهار روز بعد ادامه داد ، سپس قطع كرد .
براي اينكه شيوع مشكلات گوارشي ناشي از اين داروها را به حداقل برسانيم ، مصرف داروها پس از غذا ، يا همراه با يك ليوان آب ، شير، آب ميوه يا ساير مايعات را به شما توصيه مي كنيم .
در صورت صلاحديد پزشك معالج ، داروهائي مثل قرص هاي ضد بارداري براي بيمار شروع مي شود و اين كار در هشتاد و تا نود درصد موارد مؤثر خواهد بود .

توجه :
بعضي از بيماريها مثل عفونت لگني ، فيبروم ، اندومتريوزيس و . . . مي توانند باعث تشديد اين دردها شوند ، بهمين خاطر در مواردي كه اقدامات درماني معمولي مؤثر نيستند . براي اطمينان از عدم وجود اين بيماريها ، با پزشك خود مشورت كنيد .
استرس و فشار هاي عصبي ، شيوع درد هاي قاعدگي را افزايش مي دهند و كاهش اين مشكلات و مي تواند نقش مهمي در كاهش دردهاي قاعدگي داشته باشد .
درمان هاي ديگري نيز براي دردهاي قاعدگي وجود دارد كه انجام آنها را به پزشك خود واگذار كنيد .